นิ้วเท้าบวมเป่ง หรือเดินเตะขาโต๊ะแล้วเจ็บนาน? ระวัง "เนื้องอกกระดูกอ่อน" (Enchondroma) ที่คุณอาจไม่รู้ตัว

 

นิ้วเท้าบวมเป่ง หรือเดินเตะขาโต๊ะแล้วเจ็บนาน? ระวัง "เนื้องอกกระดูกอ่อน" (Enchondroma) ที่คุณอาจไม่รู้ตัว

มีคนไข้ผู้หญิงท่านหนึ่ง อายุประมาณ 35 ปี เดินเข้ามาหาหมอด้วยอาการเดินกะเผลกๆ สีหน้ากังวลใจอย่างเห็นได้ชัด เธอเล่าว่า

"หมอคะ เมื่อ 2 อาทิตย์ก่อน หนูเดินรีบๆ แล้วนิ้วชี้เท้าไปเตะขาโต๊ะอย่างแรง เจ็บมากค่ะ นึกว่าเดี๋ยวก็หาย แต่ผ่านไปหลายวันแล้วมันยังปวดอยู่เลย แถมดูเหมือนนิ้วมันบวมๆ ผิดรูปยังไงไม่รู้ หนูจะเป็นมะเร็งกระดูกไหมคะ?"

คนไข้เปิดแผลใจ เอ้ย... เปิดเท้าให้หมอดู ที่นิ้วชี้เท้า (Second Toe) มีอาการบวมเป่งกว่านิ้วอื่นชัดเจน พอกดลงไปเธอก็สะดุ้ง

หมอส่งเธอไปเอกซเรย์ทันที ภาพที่เห็นบนฟิล์มไม่ใช่แค่กระดูกร้าวจากการเตะโต๊ะธรรมดาครับ แต่เราเจอ "เงาดำๆ" อยู่ในโพรงกระดูกนิ้วเท้า ซึ่งเป็นสาเหตุที่ทำให้กระดูกเธอบางลงและแตกง่ายกว่าปกติ

เงาดำนั้นคือ "Enchondroma" หรือ "เนื้องอกกระดูกอ่อน" นั่นเองครับ

ชื่อฟังดูน่ากลัวเหมือนมะเร็ง แต่ความจริงแล้วมันคืออะไร? อันตรายไหม? และต้องตัดนิ้วทิ้งหรือเปล่า? วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังแบบหมดเปลือก เพื่อให้ทุกคนคลายกังวลครับ

Enchondroma คืออะไร? ทำไมมาอยู่ที่นิ้วเท้าเราได้?

Enchondroma (เอ็น-คอน-โดร-ม่า) คือ เนื้องอกกระดูกชนิดหนึ่งที่พบได้บ่อยมากครับ แต่ข่าวดีที่สุดที่หมออยากบอกตั้งแต่บรรทัดนี้เลยคือ "มันเป็นเนื้องอกชนิดดี (Benign Tumor) ไม่ใช่มะเร็ง" ครับ

ปกติแล้ว กระดูกของเราควรจะเป็นเนื้อแข็งๆ ตันๆ ใช่ไหมครับ แต่เจ้าโรคนี้เกิดจากความผิดปกติของการเจริญเติบโตของเซลล์กระดูกอ่อน (Cartilage) ที่ดันไปเจริญเติบโตผิดที่

แทนที่กระดูกอ่อนจะอยู่ที่ผิวข้อ มันกลับไปแทรกตัวเจริญเติบโตอยู่ "ข้างในโพรงกระดูก" ทำให้เนื้อกระดูกแข็งๆ หายไป กลายเป็นโพรงที่มีเนื้อเยื่อหยุ่นๆ คล้ายวุ้นหรือกระดูกอ่อนเข้าไปอยู่แทน

ลองนึกภาพเหมือน "ไอศกรีมโคน" ที่ข้างในแทนที่จะเป็นเนื้อไอศกรีมแน่นๆ กลับมีโพรงอากาศหรือฟองสบู่แทรกอยู่ ทำให้โคนนั้นเปราะบางและแตกง่ายนั่นเองครับ

โรคนี้ชอบเป็นที่กระดูกชิ้นเล็กๆ โดยเฉพาะที่ "มือ" (พบบ่อยที่สุด) และรองลงมาคือที่ "เท้า" และนิ้วเท้านี่แหละครับ

อาการเป็นอย่างไร? สังเกตตัวเองได้อย่างไร?

ความน่าสนใจของโรคนี้คือ "ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ" ครับ!

คนไข้เกือบ 80-90% ไม่รู้ตัวเลยว่ามีเนื้องอกนี้อยู่ที่นิ้วเท้า ใช้ชีวิต เดินเหินได้ปกติ จนกระทั่งเกิดเหตุการณ์ 2 อย่างนี้ครับ

1. การค้นพบโดยบังเอิญ (Incidental Finding): เช่น รถล้ม ข้อเท้าพลิก แล้วไปเอกซเรย์ดูอาการอื่น แต่หมอดันตาไวไปเห็นเงาในกระดูกนิ้วเท้าเข้า

2. กระดูกหักจากอุบัติเหตุเล็กน้อย (Pathological Fracture): เหมือนกรณีคนไข้ของหมอข้างต้นครับ แค่เดินเตะขาโต๊ะ หรือของตกใส่นิดเดียว ซึ่งคนปกติแค่ฟกช้ำ แต่คนที่มี Enchondroma กระดูกตรงนั้นจะบางมาก (เพราะข้างในเป็นโพรง) ทำให้กระดูกหักหรือร้าวได้ง่าย อาการคือ ปวด บวม ลงน้ำหนักไม่ได้

บางคนอาจจะสังเกตเห็นว่า นิ้วเท้าข้างนั้นดู "อูมๆ" หรือ "บวมๆ" กว่าข้างอื่น โดยที่ไม่ได้ไปโดนอะไรมา จับดูแล้วแข็งๆ ไม่เจ็บ อันนี้ก็เป็นสัญญาณเตือนได้เช่นกัน

ขั้นตอนการตรวจ: หมอรู้ได้อย่างไรว่าเป็นโรคนี้?

เมื่อหมอสงสัย หมอจะใช้เครื่องมือมาตรฐานในการสืบหาความจริงครับ

เอกซเรย์ (X-ray): พระเอกของเราครับ การเอกซเรย์มักจะให้คำตอบได้เกือบ 100% ลักษณะที่เห็นคือ จะมีเงาสีดำ (Lytic lesion) อยู่ในโพรงกระดูก และอาจจะเห็นจุดขาวๆ เล็กๆ กระจายอยู่ข้างในเหมือน "ป๊อปคอร์น" (Popcorn calcification) ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของเนื้องอกกระดูกอ่อนครับ

MRI (เอ็มอาร์ไอ): ในบางกรณีที่ภาพเอกซเรย์ไม่ชัด หรือหมอสงสัยว่าเนื้องอกมันกินทะลุออกมานอกกระดูกหรือไม่ หมออาจส่งทำ MRI เพิ่มเติมเพื่อวางแผนการรักษาครับ

ต้องตัดชิ้นเนื้อไปตรวจไหม? (Biopsy): ส่วนใหญ่ "ไม่จำเป็น" ครับ เพราะลักษณะทางเอกซเรย์ของ Enchondroma ค่อนข้างชัดเจนมาก ยกเว้นในกรณีที่ภาพดูแปลกตา หรือดูมีการทำลายกระดูกที่รุนแรง หมอถึงจะพิจารณาเจาะชิ้นเนื้อไปตรวจเพื่อความชัวร์

การรักษา: ต้องผ่าตัดทุกคนเลยไหม?

คำตอบคือ "ไม่เสมอไป" ครับ การรักษาขึ้นอยู่กับอาการเป็นหลัก

1. กรณีบังเอิญเจอ ก้อนเล็ก และ "ไม่เจ็บ" ถ้าท่านโชคดีเจอตอนไปตรวจโรคอื่น และก้อนนั้นไม่ได้ทำให้กระดูกบางมาก หมอจะแนะนำให้ "เฝ้าดูอาการ" (Observation) ครับ หมอจะนัดมาเอกซเรย์ซ้ำทุก 6 เดือน หรือ 1 ปี เพื่อดูว่าก้อนมันโตขึ้นไหม ถ้ามันอยู่เฉยๆ เป็นเด็กดี เราก็ต่างคนต่างอยู่ครับ ไม่ต้องเจ็บตัวผ่าตัด

2. กรณีที่ "ต้องผ่าตัด" หมอจะแนะนำการผ่าตัดเมื่อ:

• มีอาการปวดเรื้อรัง (ที่ไม่ใช่จากกระดูกหัก)
• ก้อนโตขึ้นเรื่อยๆ จนนิ้วผิดรูป
• กระดูกบางมากจนเสี่ยงจะหัก
• กระดูกหักไปแล้ว (Pathological Fracture)

วิธีการผ่าตัด: ขูดออกแล้วถมที่ใหม่ (Curettage and Bone Grafting)

ไม่ต้องกลัวว่าจะโดนตัดนิ้วทิ้งนะครับ! การผ่าตัดรักษาโรคนี้เราเก็บนิ้วไว้ครับ

หมอจะเปิดแผลเล็กๆ ที่นิ้วเท้า เจาะรูที่กระดูก แล้วใช้เครื่องมือพิเศษเข้าไป "ขูด" (Curettage) เอาตัวเนื้องอกกระดูกอ่อนหรือวุ้นใสๆ นั้นออกมาให้หมด

เมื่อขูดออกหมดแล้ว กระดูกจะเป็นโพรงกลวงๆ ใช่ไหมครับ? ถ้าปล่อยไว้มันอาจจะหักง่าย หมอก็จะใช้ "กระดูกเทียม" (Bone Graft) หรือกระดูกของคนไข้เอง (มักเอามาจากข้อศอกหรือส้นเท้าเล็กน้อย) ใส่เข้าไปเติมเต็มในโพรงนั้น เหมือนการอุดฟันครับ

หลังจากนั้น ร่างกายจะค่อยๆ สมานกระดูกที่ใส่เข้าไปให้กลายเป็นเนื้อเดียวกัน นิ้วเท้าก็จะกลับมาแข็งแรงเหมือนเดิม

คำถามที่ทุกคนกลัว: มันจะกลายเป็น "มะเร็ง" ได้ไหม?

หมอขอตอบตามหลักฐานทางการแพทย์นะครับ โอกาสที่ Enchondroma ก้อนเดียว (Solitary) จะกลายร่างเป็นมะเร็งกระดูก (Chondrosarcoma) นั้น "ต่ำมาก" คือน้อยกว่า 1% ครับ

แต่ถ้าคนไข้เป็นโรคทางพันธุกรรมที่มีก้อน Enchondroma หลายๆ ก้อนทั่วร่างกาย (Multiple Enchondromatosis) อันนี้ความเสี่ยงจะสูงขึ้น ซึ่งต้องติดตามใกล้ชิดกว่าคนทั่วไป

สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบมาหาหมอ (ถ้าเฝ้าดูอาการอยู่)

• อยู่ดีๆ ก็ปวดขึ้นมา ทั้งที่ไม่ได้ไปกระแทกอะไร (Pain at rest)
• ปวดตอนกลางคืนจนตื่น (Night pain)
• ก้อนโตเร็วผิดปกติ

การดูแลตัวเองหลังผ่าตัด

ถ้าได้รับการผ่าตัดที่นิ้วเท้า ช่วงแรกอาจจะต้องเดินลงส้น หรือใส่รองเท้าพิเศษเพื่อลดการลงน้ำหนักที่นิ้วเท้าข้างนั้นประมาณ 4-6 สัปดาห์ครับ

หลังจากกระดูกเริ่มติดดีแล้ว ท่านสามารถกลับไปใส่รองเท้าผ้าใบ วิ่งออกกำลังกาย หรือเต้นรำได้ตามปกติ เหมือนไม่เคยเป็นอะไรมาก่อนเลยครับ

สรุป

"ก้อนที่นิ้วเท้า" หรือ Enchondroma ฟังชื่อแล้วอาจตกใจ แต่ความจริงแล้วมันคือ "เนื้องอกใจดี" ที่มักจะไม่ทำร้ายเราถ้ารู้จักมันดีพอ

ถ้าท่านคลำเจอก้อนที่นิ้วเท้า หรือนิ้วเท้าบวมผิดปกติ หรือแค่เตะอะไรเบาๆ แล้วกระดูกหัก อย่าเพิ่งตีตนไปก่อนไข้ว่าเป็นมะเร็งร้าย ให้รีบมาพบแพทย์กระดูกและข้อเพื่อตรวจเอกซเรย์

โรคนี้รักษาหายขาดได้ เก็บรักษาเท้าไว้ใช้งานได้ดีเหมือนเดิม ขอแค่เรา "รู้ทัน" และ "ไม่ประมาท" ครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#เนื้องอกกระดูก #Enchondroma #ก้อนที่นิ้วเท้า #เจ็บนิ้วเท้า #กระดูกงอก #หมอเก่งกระดูกและข้อ #เชียงใหม่ #ผ่าตัดกระดูก #เนื้องอกกระดูกอ่อน #ปวดเท้า

---

References:

1. Murphey MD, Flemming DJ, Boyea SR, et al. Enchondroma versus chondrosarcoma in the appendicular skeleton: differentiating features. Radiographics. 1998;18(5):1213-1237.
2. Geirnaerdt MJ, Hermans J, Bloem JL, et al. Usefulness of radiography in differentiating enchondroma from central grade 1 chondrosarcoma. AJR Am J Roentgenol. 1997;169(4):1097-1104.
3. Altay M, Bayrakci K, Yildiz Y, Erekul S, Saglik Y. Secondary chondrosarcoma in cartilage bone tumors: report of 32 patients. J Orthop Sci. 2007;12(5):415-423.
4. O'Connor WJ, Finkelstein JA, Bansal M, Marjanovic B, Dorfman HD. Neoplasms of the hand and foot: multicenter study. Clin Orthop Relat Res. 2003;(412):25-34.
5. Unni KK, Inwards CY. Dahlin's Bone Tumors: General Aspects and Data on 10,165 Cases. 6th ed. Philadelphia, PA: Lippincott Williams & Wilkins; 2010.